Jak prawidłowo czyścić zęby podczas leczenia ortodontycznego

Założenie aparatu nie zmienia podstawowej zasady higieny: płytkę bakteryjną trzeba regularnie usuwać z powierzchni zębów i linii dziąseł. Zmienia natomiast poziom trudności. Zamki, łuk, ligatury i inne elementy aparatu stałego tworzą miejsca, do których zwykła szczoteczka dociera słabo. Przy nakładkach problem jest inny — resztki jedzenia i cukry pozostawione na zębach zostają na wiele godzin przykryte tworzywem.

Dlatego podczas leczenia ortodontycznego dwa szybkie szczotkowania dziennie to często za mało jako praktyczny schemat higieny, nawet jeśli dwa dokładne szczotkowania pozostają podstawowym minimum. Przy aparacie stałym rozsądne jest oczyszczanie zębów również po posiłkach, szczególnie wtedy, gdy jedzenie wyraźnie pozostaje wokół zamków. Najważniejsze nie jest jednak bicie rekordów częstotliwości. Liczy się dokładność i systematyczna kolejność.

Aparat stały: najpierw okolice zamków, potem przestrzenie między zębami

Najczęstszy błąd wygląda niewinnie: pacjent szczotkuje przednią powierzchnię zębów, widzi pianę, czuje miętowy smak i uznaje zadanie za wykonane. Tymczasem płytka bakteryjna najłatwiej pozostaje przy brzegu dziąsła, nad i pod zamkiem oraz pod łukiem ortodontycznym. To właśnie te strefy trzeba potraktować jako priorytet.

Do codziennego mycia można używać szczoteczki manualnej z miękkim lub średnim włosiem albo szczoteczki elektrycznej, jeśli pacjent potrafi nią dokładnie opracować okolice aparatu. Sam rodzaj napędu nie rozwiązuje problemu. Szczoteczka elektryczna używana chaotycznie może zostawić te same niedoczyszczone miejsca co manualna.

Praktyczny schemat wygląda tak:

• zacznij od linii dziąseł, prowadząc włosie wzdłuż szyjek zębów;
• oczyść powierzchnię zębów nad zamkami;
• powtórz ruch pod zamkami;
• dokładnie oczyść powierzchnie żujące i wewnętrzne;
• użyj szczoteczki międzyzębowej, aby wejść pod łuk i pomiędzy elementy aparatu;
• przynajmniej raz dziennie oczyść również właściwe przestrzenie pomiędzy zębami.

Szczoteczka międzyzębowa nie powinna być wciskana na siłę. Jej średnicę dobiera się do konkretnej przestrzeni — czasem w jednej jamie ustnej potrzebne są dwa rozmiary. Drucik powinien przechodzić bez urazu, ale włosie musi kontaktować się z oczyszczaną powierzchnią. Zbyt mała szczoteczka prześlizguje się przez przestrzeń i niewiele usuwa, a zbyt duża może drażnić dziąsło.

Przy ciasnych kontaktach między zębami potrzebna może być nić dentystyczna z usztywnioną końcówką lub przewlekaczem, pozwalającym przeprowadzić ją pod łukiem aparatu. Jest to wolniejsze i bywa irytujące — zwłaszcza wieczorem, gdy trzeba powtórzyć czynność w wielu przestrzeniach — ale właśnie te miejsca są praktycznie niedostępne dla zwykłej szczoteczki.

Na dokładne wieczorne czyszczenie trzeba zwykle przeznaczyć więcej czasu niż przed leczeniem ortodontycznym. Dwie minuty są rozsądnym minimum samego szczotkowania, ale przy aparacie stałym dochodzi jeszcze czyszczenie zamków i przestrzeni międzyzębowych. Próba zamknięcia całej higieny w dwóch minutach często kończy się pomijaniem najbardziej kłopotliwych miejsc.

Nie należy też ignorować krwawienia dziąseł. Delikatne krwawienie w niedoczyszczonym miejscu często towarzyszy zapaleniu dziąsła i nie jest powodem, by przestać tę okolicę czyścić. Jeśli jednak krwawienie jest nasilone, utrzymuje się mimo prawidłowej higieny albo towarzyszą mu obrzęk, ból czy wyraźne zaczerwienienie, potrzebna jest ocena stomatologiczna.

Pasta z fluorem, płukanie i jedzenie — drobiazgi, które zmieniają efekt higieny

Dla starszych dzieci, młodzieży i dorosłych praktycznym standardem jest pasta zawierająca około 1350–1500 ppm fluoru. Informację tę można znaleźć na opakowaniu jako oznaczenie „ppm F”. Preparat o wyższym stężeniu fluoru nie powinien być wybierany samodzielnie tylko dlatego, że pacjent nosi aparat; takie rozwiązania stosuje się w określonych sytuacjach po ocenie ryzyka próchnicy.

Po wieczornym szczotkowaniu najlepiej wypluć nadmiar pasty i nie wypłukiwać ust dużą ilością wody. Intensywne płukanie bezpośrednio po myciu szybko usuwa fluor pozostający na powierzchni zębów.

Płyn do płukania nie zastępuje szczoteczki ani czyszczenia międzyzębowego. Może być dodatkiem, ale trzeba patrzeć na jego skład i cel stosowania. Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do preparatów z chlorheksydyną. Nie są to płyny przeznaczone do bezterminowego, rutynowego stosowania. Przy dłuższym używaniu mogą między innymi powodować przebarwienia zębów i języka oraz zaburzenia odczuwania smaku. O potrzebie ich stosowania i długości kuracji powinien zdecydować dentysta.

Drugim problemem jest dieta. Aparat zatrzymuje resztki jedzenia, ale prawdziwym kłopotem dla szkliwa jest przede wszystkim częstotliwość kontaktu z cukrami fermentującymi przez bakterie. Popijanie przez kilka godzin słodzonego napoju jest więc gorszym scenariuszem niż spożycie tej samej ilości cukru podczas jednego posiłku.

Przy aparacie stałym rozsądnie jest ograniczyć przede wszystkim:

• słodzone napoje, energetyki i regularne podjadanie słodyczy;
• karmel, krówki i inne produkty mocno klejące;
• bardzo twarde cukierki, kostki lodu i produkty gryzione bezpośrednio przednimi zębami;
• twarde kawałki surowej marchwi, jabłek czy pieczywa, jeżeli aparat jest nimi przeciążany — lepiej pokroić je na mniejsze porcje.

Tu chodzi nie tylko o higienę. Oderwany zamek lub odkształcony łuk może zakłócić zaplanowane działanie aparatu, a naprawa wymaga dodatkowej kontroli.

Irygator może ułatwiać wypłukiwanie resztek jedzenia spod łuku i z trudno dostępnych okolic. Jest wygodny, ale ma ograniczenie: nie należy traktować go jako zamiennika mechanicznego czyszczenia powierzchni zęba szczoteczką międzyzębową lub nicią, jeżeli takie oczyszczanie jest wskazane.

Nakładki też wymagają dyscypliny — czysta szyna na brudnych zębach nie rozwiązuje problemu

Przy leczeniu nakładkami higiena jest mechanicznie prostsza, bo aparat można wyjąć. Łatwiej dostać się do powierzchni zębów i użyć nici lub szczoteczek międzyzębowych. Pojawia się jednak pułapka, której przy aparacie stałym nie ma: po posiłku pacjent zakłada nakładkę z powrotem na niedoczyszczone zęby.

Najlepszym schematem jest zdjęcie nakładek do jedzenia, umycie zębów przed ich ponownym założeniem i oczyszczenie samych nakładek. Jeśli szczotkowanie nie jest chwilowo możliwe, należy przynajmniej dokładnie wypłukać usta i nie pozostawiać resztek jedzenia pod nakładką przez wiele godzin. Nie powinno to jednak stać się stałym zamiennikiem szczotkowania.

Nakładki najlepiej płukać wodą o temperaturze zalecanej przez producenta i czyścić zgodnie z instrukcją danego systemu. Bardzo gorąca woda jest złym pomysłem, ponieważ tworzywo termoplastyczne może ulec deformacji. Tak samo nie warto automatycznie stosować każdego środka do dezynfekcji dostępnego w domu — alkohol, agresywne detergenty albo środki o działaniu ściernym mogą uszkodzić lub zmatowić materiał.

Trzeba też uważać na picie napojów w założonych nakładkach. Woda jest najprostszym wyborem. Słodkie lub kwaśne napoje pozostające między zębem a nakładką wydłużają kontakt szkliwa z niekorzystnym środowiskiem. Kawa i herbata mogą dodatkowo powodować przebarwienia tworzywa.

Niezależnie od rodzaju aparatu podczas leczenia nadal potrzebne są kontrole stomatologiczne, a nie wyłącznie wizyty ortodontyczne. Ortodonta kontroluje przebieg przemieszczania zębów i aparat, natomiast stan szkliwa, próchnicę czy problemy z dziąsłami trzeba oceniać również z perspektywy stomatologicznej. Częstotliwość kontroli i profesjonalnego oczyszczania ustala się indywidualnie na podstawie stanu jamy ustnej i ryzyka chorób. O sposobie leczenia, dodatkowej profilaktyce fluorkowej oraz ewentualnej zmianie postępowania zawsze decyduje lekarz po badaniu i kwalifikacji.

Jeśli mimo regularnego czyszczenia wokół zamków utrzymuje się nalot, pojawiają się kredowobiałe obszary szkliwa, dziąsła pozostają obrzęknięte albo aparat utrudnia oczyszczenie konkretnego miejsca, nie ma sensu próbować coraz mocniej szorować. Trzeba zweryfikować technikę, dobrać właściwy rozmiar szczoteczki międzyzębowej i ocenić stan jamy ustnej podczas wizyty.

Więcej informacji na: https://eurodent.bialystok.pl

FAQ: higiena zębów podczas leczenia ortodontycznego

Jak często myć zęby przy aparacie stałym?
Minimum to dokładne szczotkowanie dwa razy dziennie, przy czym jednym z tych momentów powinien być wieczór przed snem. Przy aparacie stałym praktyczne jest także oczyszczenie zębów po posiłku, ponieważ resztki łatwo zatrzymują się wokół zamków i pod łukiem.

Czy szczoteczka elektryczna jest lepsza przy aparacie ortodontycznym?
Może ułatwiać dokładne czyszczenie, ale nie zwalnia z prawidłowej techniki. Trzeba nadal osobno opracować linię dziąseł, miejsca nad i pod zamkami oraz przestrzenie pod łukiem. Dobrze używana szczoteczka manualna również może skutecznie usuwać płytkę.

Czy przy aparacie trzeba używać szczoteczek międzyzębowych?
Przy aparacie stałym są szczególnie przydatne do czyszczenia pod łukiem i wokół zamków. Rozmiar powinien pozwalać włosiu dotknąć oczyszczanej powierzchni bez wciskania drucika na siłę. Do bardzo ciasnych przestrzeni może być potrzebna nić.

Czy irygator wystarczy zamiast nici i szczoteczek międzyzębowych?
Nie należy zakładać, że wystarczy. Irygator dobrze wypłukuje luźne resztki i może być użytecznym uzupełnieniem, ale nie zawsze zastępuje mechaniczne usuwanie płytki z powierzchni zębów.

Czy trzeba płukać usta wodą po umyciu zębów?
Po szczotkowaniu pastą z fluorem lepiej wypluć jej nadmiar i nie wykonywać od razu intensywnego płukania wodą. Dzięki temu fluor pozostaje dłużej w kontakcie ze szkliwem.

Co zrobić, gdy dziąsła krwawią podczas szczotkowania?
Nie należy automatycznie przerywać czyszczenia tej okolicy. Krwawienie często współwystępuje z nagromadzeniem płytki i zapaleniem dziąsła. Utrzymujące się, nasilone lub bolesne krwawienie wymaga jednak oceny stomatologicznej.

Czy nakładki można myć gorącą wodą?
Nie. Wysoka temperatura może odkształcić tworzywo. Nakładkę trzeba czyścić zgodnie z instrukcją producenta konkretnego systemu ortodontycznego.

Jaki błąd poprawić jako pierwszy?
Najpierw sprawdź linię dziąseł oraz okolice nad i pod zamkami po wieczornym myciu. Jeżeli pozostaje tam widoczny nalot, wydłużanie szczotkowania pozostałych powierzchni niewiele zmieni. Popraw technikę w tych miejscach, dodaj właściwie dobraną szczoteczkę międzyzębową, a jeśli mimo tego nalot, krwawienie lub obrzęk utrzymują się — pokaż konkretną okolicę dentyście lub ortodoncie podczas kontroli.

[ Treść sponsorowana ]